En Eski Tarihi Yapı Nedir? Bu Soruya Bir Cevap Verirken…
Düşüncelerin içinde kaybolmak güzel bir şey. Hele bir de o düşünceler “en eski tarihi yapı nedir?” gibi derin bir soruyla sizi zorlamaya başlıyorsa… O zaman işler biraz karmaşık hale gelebilir. Hadi, gelin birlikte bu soruyu ele alalım. Ama önce, biraz şunu düşünelim: En eski tarihi yapı nedir? Gerçekten neyi kastediyoruz? Piramit mi, Stonehenge mi, yoksa bizim çocukken en çok sevdiğimiz inşaat oyuncaklarından biri mi?
İzmir’de yaşıyorum, bazen sokakta yürürken bile karşımda bir tarih yapısı görüyorum. Yani, her yer bir şekilde tarihi yapıya dönüşmüş gibi geliyor. Ama durun, bu yazı biraz fazla kafaya takma oluyor, öyle değil mi? Şimdi biraz daha derinleşelim… ya da derinleşmeden önce, şöyle kısa bir anekdotla başlayalım.
“En Eski Tarihi Yapı” Sorusuna Şöyle Bir Yaklaşalım
Bir gün arkadaşım Alper’e sordum: “En eski tarihi yapı nedir?” Alper bir an duraksadı, derin bir nefes aldı ve “Kocamın sabah kahvesi…” dedi. Ben de şaşkın bir şekilde baktım, ama sonra düşündüm, aslında doğru söylüyordu. Sabaha karşı içilen o ilk kahve, yıllardır var olan ve her sabah taze taze varlığını hissettiren bir yapı olabilir mi? Hadi ama, biraz kafa karıştırıcı ama, gerçekten de bazen insanın içindeki en eski yapı, sabahları yavaşça oluşan o “canlılık yapısı” olabilir. Bunu bir kenara bırakıp tarihsel olarak doğru cevaba odaklanalım.
İlk Yapılar: Piramitler, Stonehenge ve Bizim Gibi “Zeki” İnsanlar
Dünyanın en eski yapılarından biri denince, aklınıza ilk ne gelir? Mısır’daki piramitler mi? Stonehenge? Belki de eski bir tapınak ya da antik bir kent kalıntısı. Ama gerçekten, dünyanın en eski yapısı nedir?
İlk önce piramitleri ele alalım. Mısır’daki piramitler, insanlık tarihinin en büyük mühendislik başarılarından biri. Ama şunu fark ettim: Piramitlerin bu kadar ünlü olmasının sebebi, aslında çok büyük olmaları. Yani bir insan yapısal açıdan onları görmek istiyor çünkü gerçekten “WOW” etkisi yapıyorlar. Peki ya, bunların aslında çok daha eskisi var mı?
Yoksa Stonehenge mi daha eski? Bu taşların düzeni ve sıralanışı, bizi geçmişin sırrına doğru bir adım daha yaklaştırıyor. Ama en eski tarihi yapı nedir sorusunun cevabını vermek, o kadar kolay değil. Herkesin bildiği tarihi yapılar bile zamanla kaybolmuş, yok olmuş. Belki de asıl eski yapı, kimseye görünmeyen bir yerde bir yeraltı odasında saklanıyor.
Türkiye’deki Eski Yapılar: Bizim Tarihimiz Bir Başka!
Hadi, şimdi biraz kendi coğrafyamıza dönelim. Türkiye’nin her köşesi, tarih kokan yapılarla dolu. Efes, Göbeklitepe, Topkapı Sarayı… Türkiye’de öyle çok eski yapı var ki, bazen günümüzdeki yaşantımızla onların yan yana durması bile biraz tuhaf geliyor. Mesela Göbeklitepe’yi düşünün. Tarihçi değilim, ama yazın tatilde Göbeklitepe’ye gitmiştim. “En eski tarihi yapı nedir?” sorusunun cevabını orada bulacak gibi hissediyorsunuz, değil mi? Gidiyorsunuz, o taşlara bakıyorsunuz, “Bunları kim, nasıl yapmış?” diye soruyorsunuz. Ve gerçek şu ki, bu yapıları biz modern insanlardan çok önce yapanlar, bizden daha zeki olabilirler. Düşünsene, o taşlar 12 bin yıl öncesine dayanıyor. Yani o zamanlar insanlar, bir şekilde günümüzün teknolojilerini kullanmadan, bunları inşa etmişler. İnanılır gibi değil.
Şimdi gelelim bir başka komik soruya: Göbeklitepe ve piramitler gibi yapılar dünya çapında “en eski tarihi yapılar” olarak kabul edilirken, bizim apartmanlar neden hiç tarihe geçmiyor? Hani mesela şu “80’li yılların yapıları” vardı, hiç “tarihi” demek geldi mi aklınıza? Her ne kadar “tarihi yapı” demek biraz abartılı olsa da, o eski apartmanlar da bir zamanlar şehri güzelleştiren yapılar değil miydi? Veya o betonarme yapıları yapanlar “tarihi yapı inşa etmek” için mi çalışıyordu, yoksa ‘kira geliri’ için mi?
En Eski Tarihi Yapı Nedir? Bilimsel Bakış
Şimdi biraz da işin bilimsel tarafına bakalım. Bilim insanları, en eski tarihi yapılar söz konusu olduğunda genelde taş yapıları öne çıkarıyorlar. Çünkü taş, en sağlam ve uzun ömürlü malzeme olarak kabul ediliyor. Ancak yine de tarihi yapılar sadece taşlardan ibaret değil. Günümüzde, çelik ve beton gibi modern malzemelerle yapılan yapılar da, ileride tarihin önemli bir parçası haline gelebilir. Kim bilir, belki bir gün 21. yüzyıldan kalan bir apartman bloğu, gelecekteki bir kazı alanında “en eski tarihi yapı” olarak gösterilir!
Bu noktada bir iç sesle konuşmak istiyorum: “Bunu ben de anlayamadım. Her şey zamanla değişiyor. Bir yapı, eski olduğunda değerli olabilir, ama şimdiki yapılar da zamanla eskidir. Gözümüzün önündeki her şey aslında birer tarih….”
Sonuç: En Eski Yapı Kimseye Gözükmeyen Yapıdır Belki de
Sonuç olarak, en eski tarihi yapı nedir sorusuna basit bir yanıt veremeyiz. Piramit mi, Göbeklitepe mi, yoksa benim sabah kahvem mi? İşte bu sorunun cevabı kişisel bir yolculuğa dönüşebilir. Herkesin ‘en eski’yi tanımlama şekli farklıdır, tıpkı bizlerin tarihî yapıları anlama biçimi gibi. Bir yapıyı eski yapan, onun içindeki zaman değil, ona yüklenen anlamdır. Hatta belki de en eski tarihi yapı, bizlerin hatırlamadığı ya da görmediği bir yerlerde hâlâ duruyor. Kim bilir?